Pagina's op deze
website
Home
Foto's
Contact
Bijgewerkt:
30-8-2016

poster berlijn os

Olympische Spelen
Berlijn 1936


Toelichting foto Foto
Groningen, 3 september 1933, interland Nederland  - Noord Duitsland.
Duitse supporters ontrollen een vlag met het hakenkruis. Daar blijft het niet bij, ook de Hitler-groet wordt gebracht en het Horst Wessel-lied wordt gezongen. Deze gebeurtenissen halen niet of nauwelijks de pers, maar is voor de Nederlandse atletiek de eerste confrontatie op eigen bodem met het Nazisme.
Eerder op 6 augustus dat jaar schrijft Het Vaderland in het verslag over de manneninterland in Krefeld tegen West Duitsland:
'Wij vernemen, dat een tweetal athleten uit politieke overwegingen voor een plaats in de K.N.A.U.-ploeg heeft gemeend te moeten bedanken.' Mogelijk zijn dit geweest Gerrit Eysker en Jaap Knol.
Enkele atleten wensen niet aan de Spelen deel te nemen. Volgens het boek 130 Jaar Atletiek in Nederland zijn dat Bets ter Horst, Tollien Schuurman en Wim Peters. In De Athletiekwereld is slechts één naam te vinden, nl. die van de (onbekende) snelwandelaar Landheer.
hakenkruis in 1933
Amsterdam, Olympiaplein, 28 november 1935.
Opening van de vrouwentraining voor de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn, mede dankzij de Commissie Dames Athletiek o.l.v. Frans Jutte.
Voor de training zijn uitgenodigd: Tollien Schuurman (KNAU), Iet Martin (Olympia Deventer), Tini Koopmans (Atalanta), Jo Dalmolen (Brunhilde Groningen), Ali de Vries (ADA), Fanny Koen (ADA), Bets Palm (UDA), Ans Niesink (AVA), Peet Dieben (Brunhilde), Gien de Kock (Amstel GV), Rie  Briejer (Brunhilde),  Cor Pels (ADA), Kitty  ter Braake (ADA) en Loes Messmann (AVA).
Later komen daar bij Mary van den Berg (ADA) en Nel van Balen Blanken (Wieringerwaard).
De Amsterdamse, Leidse en Utrechtse vrouwen trainen iedere maandagavond buiten, o.l.v. Jan Blankers. Na afloop ontvangen de vrouwen massage.
Op vrijdagavond is er indoortraining in een zaal van de ALO o.l.v. Piet Korver.
Links Bets Palm, met bril Kitty ter Braake, met een sjaal Ali de Vries, met witte trui Gien de Kock,  Ans Niesink, Fanny Koen met knopentrui en Cor Pels.
vrouwen training
Haarlem, 12 juli 1936, finale PJ-beker.
Frans Jutte is microfonist op de finale van de PJ-beker, Rie Jutte-Briejer, zittend tegen het gaas, wint het verspringen en de 200 m.
Frans is voorzitter van de Commissie Dames Athletiek. Hij maakt zich sterk voor de vrouwen en komt daardoor in de klem tussen de vrouwen en een aantal bestuurders, onder meer met de NTC-secretaris Jo Moerman, een AV '23 clubgenoot.

In april 1936 springt hij in de bres voor de voorzitter van ADA, P. van Doesburg, die van het KNAU bestuur een berisping krijgt voor 'lasterlijk geschrijf in het ADA-cluborgaan'.
Hoe de verhouding Jutte versus de KNAU-leiding is, blijkt bij het huwelijk van Jutte met Rie Briejer in mei, wanneer de KNAU haar administrateur L. Mulder als vertegenwoordiger stuurt.
Jutte wordt in de Olympische ploeg opgenomen als technisch sub-leider van de vrouwen onder NTC-voorzitter Burger. In zijn memoires legt Jutte een verband tussen deze benoeming en het daarna niet opnemen van zijn vrouw in de estafetteploeg. Rie Briejer staat op dat moment zevende op de 100m-ranglijst.
In de AW van 28 juli, dus vlak voor vertrek naar Berlijn, komt de bestuursmededeling dat ADA-voorzitter Van Doesburg door het KNAU-bestuur is geroyeerd. Van de 8 vrouwen waarmee Jutte een week later naar Berlijn vertrekt, zijn er 6 lid van ADA.
Herkomst foto: Kick Sierhuis.
frans en rie jutte
Na de Olympische Spelen stelt een commissie o.l.v. Jac. van Pareren (foto), voorzitter van de Pers en propaganda Commissie,  een rapport op n.a.v. een klacht van ADA tegen Blankers en Moerman, daterend uit de voorbereidingsperiode. Naar aanleiding daarvan berispt het KNAU-bestuur de genoemde heren, vanwege het gebruiken van laakbare uitdrukkingen. Als auctor intellectualis van de aanklacht wordt ADA voorzitter Van Doesburg door het KNAU-bestuur, wegens een voor de rest valse en lasterlijke aanklacht tegen Blankers en Moerman, geschorst voor een tijd van 10 jaar.
Duidelijk is dat het op de training niet botert tussen Blankers en een aantal ADA-vrouwen. Vlak voor de start van de Olympische trainingen schrijft Blankers in de AW van 15 oktober 1935:
'Mej. de Vries, het ADA-lid, is voor Hollandsche begrippen, een aardige sprintster, maar zij mist ten eenentmale de capaciteiten het ooit verder te brengen.'
Na de Spelen richt Blankers samen met o.a. Jo Pfann de vrouwenvereniging Sagitta op.
Bij het 40-jarig bestaan van deze vereniging schrijft Blankers o.a.:
'Min of meer tegen mijn zin belastte de technische commissie van de K.N.A.U. mij met de voorbereiding van onze damesatletes. ...... in die tijd was ook mijn mening, dat meisjes niet op een atletiekbaan thuis behoorden.'
jac van pareren
Als voorbereiding op de komende Olympische Spelen organiseert de KNAU voor de mannen centrale trainingen op zondagmorgen in het Olympisch Stadion en een indoortraining in het Vossius Gymnasium.
Aan de kant staan Jan Blankers (trainer, met sigaret in de mond), Piet Korver (trainer), Jan van der Lee (lid NTC), Gerard Burger (voorzitter NTC) en Jo Moerman (secretaris NTC).
Vlnr. lopen de atleten Tjeerd Boersma (AAC), Wil van Beveren (AV '23), Marten Klazema (VenL), Mieghout (AAC), Jaap van der Poll (AV '23), Wim Kaan (Haarlem), Nico Lutkeveld (AAC), Aad de Bruyn (Olympia), Co Houtman (AV '23), Gerard Carlier (AV '23) en Jan Brasser (AAC).
mannen training
Amsterdam, Olympiaplein, 19 juli 1936,
Tijdens jubileumwedstrijden van AV '23 (12 1/2 jarig bestaan) loopt de Olympische estafetteploeg met Tjeerd Boersma, Wil van Beveren, Chris Berger en Tinus Osendarp, 41,9 sec.
'Op de wissels viel weinig aan te merken' volgens De Revue der Sporten.  De AW is kritischer: 'Het kon slechter, maar het kan ook veel beter. ... en de laatste wissel tusschen Berger en Osendarp was uitgesproken slecht.'
Deze 41,9 is dezelfde tijd die Geul, Mesman Schultz, Van Beveren en Osendarp op 14 juni op Te Werve lopen. Op die wedstrijd is Boersma geblesseerd en is Berger boos weggelopen vanwege diskwalificatie op de 100m, door twee valse starts.

Van Beveren en Osendarp sparen zich voor de OS en komen niet uit op de 100m, die wordt gewonnen door Chris Berger in 10,4. Daarover schrijft de AW: 'Berger neemt veel risico. Opnieuw twee valsche starts, en daarop nog een derden, zoo scherp als een scheermes. Dat kan in Berlijn niet Chris.  Bovendien kan het tijdverschil met Baumgarten onmogelijk 0,4 sec. hebben bedragen.'
wsisel berger osendarp
Het deel van de Olympische ploeg, dat vertrekt vanuit Amsterdam.
Vlnr. staand: Anton Toscani, Piet Korver (trainer), Kitty ter Braake, Lies Koning, Agaath Doorgeest, Jo Pfann (masseuse), Tini Koopman, Mulder (administrateur), Ali de Vries, Ans Niesink, Loes Messmann, Fanny Koen, Jo Moerman (NTC), Johan van Pareren (masseur), Rinus van den Berge (pers) en Siem Ouwerkerk (masseur).
Zittend Gien de Kock, Wil van Beveren, Tjeerd Boersma, Bob Mesman Schultz, Gerard Carlier en Jaap van der Poll.
Op de foto ontbreken de Amsterdammers Jan Brasser en Chris Berger, die kort voor vertrek aankomen op het station.
De Hagenaars Hans Geul, Hans Houtzager, Marten Klazema en Tinus Osendarp komen vanuit Den Haag. Verder ontbreken de leiders Strengholt, Burger en Jutte en trainer Blankers.
nederlandse olympische ploeg

Amersfoort, 29 juli 1936.
Op station Amersfoort voegen de Hagenaars zich bij het gezelschap uit Amsterdam en gezamenlijk vertrekt men richting Berlijn.
amersfoort trein
De grote baas van alle Nederlandse Olympische sporters in 1936 is Chef de Mission Karel Lotsy (foto).

Leider van de atletiekploeg is Unie-voorzitter Strengholt.
De technische leiding is in handen van NTC-voorzitter Burger, met als assistenten Jo Moerman voor de mannen en Frans Jutte voor de vrouwen. Officiële trainers zijn Piet Korver voor de mannen en Jan Blankers voor de vrouwen.
Uit verslagen in de AW blijkt dat ook Age van der Zee, Kossak en Kreigsman ondersteuning hebben verleend. Twee oud-leerlingen aan de ALO in Amsterdam omschrijven hun atletiek-docent Korver als een zeer moeilijk toegankelijke man.

De Nederlandse mannen verblijven in een huis in het Olympisch dorp. Het huis met de naam Kaiserslautern is een soort villa, waarin de sporters met 2 man op een kamer verblijven.

De vrouwen verblijven in een apart Olympisch dorp, het Frauenheim, dicht bij het Olympisch Stadion gelegen.

De trainers, masseurs, verzorgers, ed. verblijven niet in het Olympisch dorp, maar elders.
lotsy
Een aantal Nederlandse atleten bijeen in de eetzaal. aan tafel
Een groep atleten verkent de accommodaties.
Achterste rij Jan Brasser, Tinus Osendarp, ?, Wil van Beveren en masseur Siem Ouwerkerk.
Middelste rij o.a. Bob Mesman Schultz, Hans Geul, Marten Klazema, Tjeerd Boersma en Gerard Carlier.
Voorste twee Hans Houtzager en Jaap van der Poll.
op
                      de tribune
Trainen voor de openingsceremonie ....
oefenen voor defile
... en wachten op de openingsceremonie in het Frauenheim.
Links voor Ans Niesink, rechts voor Gien de Kock, daar achter Jo Pfann.

Herkomst foto: Ans Niesink.
im frauenheim
Met de bus op weg van het Olympisch dorp naar het Reichssportfeld voor de opening, ongeveer 14 km rijden.
Voorin Anton Toscani, daarachter Brasser, Van Beveren en Osendarp.
Waarschijnlijk is de hand rechts met sigaret die van Jan Blankers.
in
                      de bus
Marten Klazema en Hans Geul op een bankje.
Marten Klazema komt niet door de kwalificatie verspringen (7,15 m.), zijn prestatie is niet bekend.
In de kwalificatie hink-stap-springen haalt hij 14,43 m., waarna hij in de wedstrijd in de derde sprong 14,55 m. haalt, een 15e plaats.

Hans Geul is reserve 4x100 m. en is op de Spelen niet in actie gekomen.
klasema en geul
Wachten op de wedstrijden, in het Frauenheim. Dit is nog in het begin, gezien de aanwezigheid van Frans Jutte. Daarna loopt het mannenbezoek zo op, dat de organisatie beslist dat er geen mannen meer in het Frauenheim mogen komen. Ook Frans Jutte niet.
Op de foto staand Jo Pfann, in zwart vest Lies Koning en Ans Niesink naast Frans Jutte.

Herkomst foto Ali de Vries.
ontspanning
Luierend in de zon, van links naar rechts:
Fanny Koen, Ali de Vries en Lies Koning.

Herkomst foto Ali de Vries.
luie stoel
Ook de dagelijkse post en de kranten zorgen voor afwisseling.
Links begeleidster Jo Pfann, rechts Fanny Koen.

Herkomst foto Ans Niesink.
post
.... en trainen voor de wedstrijd.

Jan Brasser gaat hier over een nieuw model horde. In september 1935 wordt dit nieuwe model, speciaal ontworpen voor de Olympische Spelen, in gebruik genomen.
jan brasser traint
                      horden
Berlin Charlottenburg, Sportplatz Westend.
De Nederlandse officials treffen elkaar, twee atleten, Boersma en Mesman Schultz rusten uit.
Vlnr. Jo Moerman (assistent van Burger), Roel Hoogeveen (redacteur van De Athletiekwereld), Dokter Verrijp  (KNAU arts, op eigen gelegenheid aanwezig), Gerard Burger (technisch leider), Piet Korver (trainer) en Rinus van den Berge (journalist).
sportplatz west
Berlijn, 2 augustus 1936.
Op deze dag lopen de mannen series en kwartfinales 100m. Wil van Beveren wint de derde serie in 10,8 met toegestane rugwind.
In de derde kwartfinale loopt hij met 2,3 m/s rugwind 10,7 en wordt derde. Daarmee gaat hij naar de halve finale, waar hij vijfde wordt in 10,8.
uitslag 100 m van
                      beveren
Berlijn, 2 augustus 1936.
Start serie 100m met Chris Berger, vierde van links. Berger wint zijn serie in 10,8. In de kwartfinale wordt Berger 5e in zijn serie (geen tijd bekend) en is uitgeschakeld. Nadat hij eerst een valse start heeft gemaakt,  is hij daarna duidelijk te laat weg.

Dit is een van de weinige foto's van Berger op de OS van 1936.
Vier jaar eerder op de Spelen van Los Angeles, is Berger op veel foto's te zien, alleen en in gezelschap.
In Berlijn is hij de grote afwezige. Hij trekt met niemand op, laat zich niet fotograferen, leeft teruggetrokken. Kort na de Spelen laat hij de buitenwereld weten afscheid van de atletieksport te nemen. 
berger start 100 m serie
Finish van de finale 100m.
Rechts winnaar in 10,3 sec. Jesse Owens, geheel links Ralph Metcalfe, tweede in 10,4, tweede van links Frank Wykoff die met 10,6 vierde wordt, rechts daarvan Tinus Osendarp derde in 10,5 en rechts achter Owens de Duitser Erich Borchmeyer, vijfde in 10,7. De Zweed Strandberg, die zesde wordt, is niet zichtbaar.
osendarp finish 100 m
Berlijn, 5 augustus 1936, finale 200m.
1. Jesse Owens (USA) 20,7 sec. 2. Matthew Robinson (USA) 21,1 3. Tinus Osendarp 21,3 4. Paul Haenni (Zwitserland) 21,6 5. Lee Orr (Canada) 21,6 6. Wil van Beveren 21,9.

Na afloop van de kwartfinale buigt de jury zich over een protest tegen Osendarp, die buiten zijn baan heeft gelopen. Omdat het slechts één pas betreft, neemt de jury geen maatregelen.

Deze foto is genomen door een van de scholieren die op uitnodiging van de organisatie, de Spelen bezoekt. In die groep zit ook de Hellas "scholier" Nol Wellerdieck.
finale 200 m
Berlijn, 5 augustus 1936, voor het stadion.
Links Wil van Beveren, midden Tinus Osendarp, rechts Karel Lotsy (chef de mission van de Nederlandse ploeg) na afloop van de zo succesvol verlopen finale 200m heren.
In zijn boek  "Mysterieuze krachten in de sport" (1941) schrijft Joris van den Bergh:
"  ...op zekere dag kwam de uitstekende coach Korver naar Lotsy toe met het verzoek zich eens extra met de athletiek-jongens te willen bemoeien en wel in het bijzonder met Osendarp, van Beveren en nog een paar, die z.i. goede kansen hadden." Daarna gaat Lotsy met de mannen aan de slag. Het eindigt ten slotte in de ontboezeming van Van Beveren aan Lotsy: "Als ik een betere baan loot (op de 200 m.), dan geef ik die aan Tinus."
Op de 200m wordt Tinus Osendarp 3e, Wil van Beveren 6e. 
van
                      beveren en osendarp met lotsy
Berlijn, 4 augustus 1936.
Ans Niesink wordt 7e met 35,21 m. Een verdienstelijke prestatie voor iemand die amper twee jaar atletiek doet.

De overige vrouwen presteren wisselend.
Gien de Kock wordt met de speer 8e met 36,93.
Fanny Koen wordt bij het hoogspringen ex aequo 6e met 1,55.
Lies Koning loopt 12,9 in haar serie, wordt derde en is uitgeschakeld.
Tini Koopmans springt 1,40 hoog en werpt de discus 33,50, waarmee ze 16e wordt.
Ali de Vries loopt 13,0 over de 100m. en wordt derde in haar serie.
De estafetteploeg 4x100m. met Kitty ter Braake, Fanny Koen, Ali de Vries en Lies Koning wordt vijfde in de finale met 48,8. In de serie loopt de ploeg met 48,4 een NR.
ans
                      niesink
Berlijn, 5 augustus 1936
Kitty ter Braake (derde van rechts) wordt in de vierde serie 80m horden derde in 12,0. Het Vaderland schrijft:
'Zij was fel bij den start en kwam goed over de horden, terwijl vooral haar snelheid tusschen de horden opmerkelijk was.'

In de derde serie wordt Agaath Doorgeest, Nederlands recordhoudster met 11,8 en een van de favorietes voor de finale, na een slechte start, met een vijfde plaats uitgeschakeld. Deze uitschakeling is een grote verrassing, in 1935 is zij nog aanvoerster van de wereldranglijst. Heeft de 3 m/s rugwind haar parten gespeeld?

Kitty ter Braake wint de tweede  halve finale in 11,8.
ter
                      braake serie 80mh
Berlijn, 6 augustus 1936, finale 80m horden.
Vijf van de zes vrouwen wachten hier op de finale.
Vlnr. Ondina Valla (I), Doris Eckert (D), Anni Steuer (D), Kitty ter Braake en Claudia Testoni (I).
op
                      de bank
Het wordt een spannende finale. Zo gaan de atletes over de eerste horde. Bij de vijfde horde raakt Eckert uit balans. Op de laatste horde liggen de overige vrouwen nog gelijk, dan valt Kitty Ter Braake terug.
Valla wint in 11,7 (OR), voor Steuer 11,7, Elisabeth Taylor (Canada) 11,7, Testoni 11,7, Ter Braake 11,8 en Eckert 12,0.
eerste horde
De tienkamp is op 7 en 8 augustus.
Jan Brasser haalt een vijfde plaats met:
11,6 - 6,69 - 13,49 - 1,90 - 51,5 - 16,2 - 39,45 - 3,40 - 55,75 en 5 min. 06 sec., in totaal 7046 punten, een nieuw Nederlands record en een vijfde plaats.

Brasser, ook toen al een kritisch atleet, beklaagt zich over gebrek aan tegenstand op de 100 m. en op de 110 m. horden. Echt pech heeft hij bij het polsstokspringen, waar hij op 3,40 m. zich ernstig blesseert en stopt om zich te sparen voor de 1500 m.
uitslag 10-kamp
Berlijn, 9 augustus 1936, finale 4x100 m.
Eerste wissel tussen Tjeerd Boersma en Wil van Beveren. Daarna gaat het stokje over op Chris Berger. Die wisselt op Tinus Osendarp en Nederland heeft medaillekansen.
wissel boersma van beveren
Een estafette medaille gaat verloren wegens diskwalificatie.
De ene versie zegt dat de Duitser Hornberger Osendarp raakt, die daardoor het stokje verliest. Volgens een andere versie is er van contact geen sprake geweest en heeft Tinus het stokje "gewoon" laten vallen.
verlies stafettestok
"Proost" zeggen de Amsterdammers Gerard Carlier, Jan Brasser, Tjeerd Boersma, Jaap van der Poll en Wil van Beveren.

Hebben de mannen na afloop van de Spelen iets te vieren?
Een aantal zoals Brasser, Van Beveren en Osendarp zeker.

Voor Gerard Carlier zijn de Spelen een deceptie. Hij springt 1,80 m. en valt af in de kwalificatie.
Ook Hans Houtzager haalt met 45,80 de kwalificatie niet, hoewel slechts 20 cm schelen.
Jaap van der Poll werpt 56,25 en eindigt daarmee 16e.
Anton Toscani presteert boven ieders verwachting en wandelt met 4:42:59.4 sec. naar een tiende plaats.
proost
Tinus Osendarp na de OS van 1936, thuis achter zijn bureau vol post en bloemen.
Op de OS in Berlijn haalt hij bronzen medailles op de 100m in 10,5 en de 200m in 21,3.
tinus
                        achter zijn bureau

Terug naar top